तेल बजारमा ‘वार प्रिमियम’, १५० डलर पार गर्ने प्रक्षेपण

काठमाण्डौ । विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य पुनः उकालो लागेको छ। मध्यपूर्वमा बढ्दो सैन्य तनाव र आपूर्ति अवरोधको जोखिमका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको भाउ पछिल्ला दिनहरूमा तीव्र रूपमा बढेको हो।

अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारमा मंगलबारसम्म ब्रेन्ट क्रुड करिब ८३ देखि ८५ अमेरिकी डलर प्रति ब्यारेलको हाराहारीमा पुगेको छ भने अमेरिकी डब्ल्यूटीआई (WTI) पनि करिब ७६ देखि ७७ डलर नजिक कारोबार भइरहेको अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारले देखाएको छ। केही दिनमै तेल मूल्य दोहोरो अंकले बढेपछि बजारमा पुनः अस्थिरताको संकेत देखिएको विश्लेषकहरूले बताएका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार अमेरिका–इजरायल र इरानबीच चर्किएको द्वन्द्वले तेल आपूर्तिमा जोखिम बढाएको छ। विश्वको ठूलो हिस्सा तेल ढुवानी हुने हर्मुज जलडमरूमध्य असुरक्षित बन्ने आशंका र साउदी अरबका ऊर्जा पूर्वाधारमा भएको आक्रमणको खबरले बजारमा ‘रिस्क प्रिमियम’ थपिएको छ। यही कारण ब्रेन्ट मूल्य झण्डै १९ महिनाकै उच्च तह नजिक पुगेको बताइन्छ।

तेल बजारको आगामी दिशा भने मध्यपूर्वको अवस्थामै निर्भर रहने विश्लेषण गरिएको छ। तनाव थप चर्किएमा ब्रेन्ट मूल्य १०० डलर नाघ्ने मात्रै होइन, चरम अवस्थाहरूमा १२० देखि १५० डलरसम्म पुग्न सक्ने चेतावनी केही ऊर्जा विश्लेषकहरूले दिएका छन्। तर अवस्था क्रमशः सामान्य बन्दै गएमा वर्षभरको औसत मूल्य तुलनात्मक रूपमा कम रहन सक्ने अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको प्रक्षेपण छ। केही पूर्वानुमानले सन् २०२६ भरि ब्रेन्ट औसत ५७ देखि ६४ डलरको दायरामा रहने देखाएका छन्।

तेलको मूल्यवृद्धि नेपाल जस्तो आयातमा निर्भर मुलुकका लागि चिन्ताको विषय बनेको छ। कच्चा तेल महँगिँदा पेट्रोलियम पदार्थको भाउ बढ्ने, ढुवानी लागत चर्किने र समग्र महँगीमा दबाब पर्ने जोखिम बढ्छ। यदि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा उकालो यात्रा लामो समय कायम रह्यो भने नेपाल आयल निगमको वित्तीय व्यवस्थापनमा पनि थप चुनौती देखिन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

समग्रमा अहिलेको तेल बजार भू–राजनीतिक घटनाक्रमले अत्यधिक प्रभावित देखिएको छ। छोटो अवधिमा तीव्र उतार–चढाव रहने सम्भावना उच्च रहेको भए पनि दीर्घकालीन प्रवृत्ति भने आपूर्ति–माग सन्तुलनमा निर्भर रहने ऊर्जा बजारका जानकारहरूको निष्कर्ष छ।