नोबेल पुरस्कार २०२५ः प्रतिरक्षा विज्ञानमा क्रान्तिकारी खोजका लागि तीन चिकित्सक सम्मानित, अर्थशास्त्रतर्फको घोषणा कहिले ?

स्टकहोम/काठमाण्डौ । विश्वकै प्रतिष्ठित पुरस्कार नोबेल २०२५ को पहिलो श्रेणी अन्तर्गत चिकित्सा (Physiology or Medicine) पुरस्कार यस वर्ष प्रतिरक्षा प्रणाली (Immune System) सम्बन्धी क्रान्तिकारी खोज गर्ने तीन अग्रणी वैज्ञानिकलाई प्रदान गरिएको छ।

त्यो घोषणासँगै अब सबैको ध्यान बाँकी नोबेल पुरस्कारमध्ये विशेषगरी अर्थशास्त्रतर्फको घोषणा कहिले हुने हो ? भन्नेमा केन्द्रित भएको छ।

स्वीडेनको कारोलिन्स्का इन्स्टिच्युटले नोबेल समितिको तर्फबाट सोमवार घोषणा गरेको यो वर्षको चिकित्सा पुरस्कार Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell र Shimon Sakaguchi लाई संयुक्त रूपमा प्रदान गरिएको हो।

प्रतिरक्षा प्रणालीमा सन्तुलन कायम राख्ने कोशिकाको खोज

तीनै वैज्ञानिकले गरेको अनुसन्धानले शरीरको सुरक्षा संयन्त्र- अर्थात् प्रतिरक्षा प्रणाली-कहिले र कसरी आफ्नै कोशिकालाई “शत्रु” ठान्ने गर्छ भन्ने गम्भीर प्रश्नको उत्तर दिएको छ।

उनीहरूले दशकौंको अध्ययनबाट “Regulatory T Cells (T-regs)” नामका विशेष कोशिकाले प्रतिरक्षा प्रणालीलाई नियन्त्रण गरी शरीरलाई आत्म-विनाशबाट जोगाउने प्रमाण प्रस्तुत गरेका थिए।

नोबेल कमिटीका अनुसार, यो खोजले अटोइम्युन रोग (autoimmune diseases), क्यान्सर उपचार, र अङ्ग प्रत्यारोपण (organ transplant) जस्ता क्षेत्रमा नयाँ उपचार पद्धतिका ढोका खोलेको छ।

तीन देश, एउटै योगदान

-Mary E. Brunkow- Institute for Systems Biology, अमेरिका

-Fred Ramsdell-Sonoma Biotherapeutics, अमेरिका

-Shimon Sakaguchi-Osaka University, जापान

तीनै जनाले सन् १९९० दशकदेखि पृथक रूपमा सुरु गरेको अनुसन्धान पछिल्ला दुई दशकमा एकीकृत हुँदै आधुनिक इम्युनोलोजीको मेरुदण्ड बनेको बताइन्छ।

११ मिलियन स्वीडिश क्रोना र नोबेल सम्मान

पुरस्कार विजेताहरूले संयुक्त रूपमा ११ मिलियन स्वीडिश क्रोना (करिब १.२ मिलियन अमेरिकी डलर) र स्वर्णपदक प्राप्त गर्नेछन्। नोबेल परम्पराअनुसार औपचारिक कार्यक्रम यही डिसेम्बर १० (अल्फ्रेड नोबेलको मृत्युदिवस) का दिन हुनेछ।

अब बाँकी छन् भौतिक, रसायन, साहित्य, शान्ति र अर्थशास्त्रतर्फका घोषणा

नोबेल सप्ताह अन्तर्गत चिकित्सा पुरस्कारपछि क्रमशः भौतिक विज्ञान, रसायन विज्ञान, साहित्य र शान्ति पुरस्कार घोषणा हुँदैछ।

सबैभन्दा अन्त्यमा, अर्थशास्त्र (Economic Sciences) तर्फको घोषणा अक्टोबर १३ मा हुने कार्यक्रम तय गरिएको छ।

मानव स्वास्थ्य र वैज्ञानिक नैतिकताको संगम

वैज्ञानिकहरूले भनेका छन् -“Regulatory T Cells को कार्यप्रणाली बुझ्नु भनेको शरीरको आत्म–नियन्त्रण बुझ्नु हो।”

यो खोजले प्रतिरक्षा प्रणालीलाई केवल रोगसँग लड्ने संयन्त्र होइन, बरु शरीरको आन्तरिक सन्तुलन र जीवन दर्शनसँग जोडिएको प्रणालीको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

नोबेल कमिटीका सदस्यहरूले भनेका छन्-“यी तीन वैज्ञानिकले विज्ञानमा मात्र होइन, मानव अस्तित्व र रोगप्रतिको हाम्रो दृष्टिकोणमा पनि स्थायी परिवर्तन ल्याएका छन्।”