जापानमा टाकाइची, नेपालमा कार्की : जनआन्दोलनले जन्माएको महिला नेतृत्व

टोकियो । जापानले आफ्नो पहिलो महिला प्रधानमन्त्री पाएको छ। मङ्गलबार संसद्को तल्लो सदन (प्रतिनिधि सभा) बाट अनुमोदन भएपछि सत्तारूढ लिबरल डेमोक्र्याटिक पार्टी (एलडीपी) की ६४ वर्षीया वरिष्ठ नेतृ सानाइ टाकाइची जापानको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री बनेकी छन्। यो घटनाले जापानमा लामो समयदेखिको लैङ्गिक असमानताको इतिहासमा नयाँ अध्याय थपेको छ, जहाँ महिलाहरू राजनीतिमा अझै पनि सीमित प्रतिनिधित्व राख्छन्।

बीबीसीका अनुसार, टाकाइचीले प्रतिनिधि सभाका ४६५ सदस्यमध्ये २३७ मत प्राप्त गरेकी थिइन्। बहुमतका लागि आवश्यक २३३ मतभन्दा बढी समर्थन पाउँदासँगै उनी प्रधानमन्त्री बन्न निश्चित भएकी हुन्। रॉयटर्सले उल्लेख गरे अनुसार, यो निर्वाचनमा टाकाइचीले कृषि मन्त्री शिन्जिरो कोइजुमीलाई पराजित गर्दै एलडीपीको नेतृत्व जितेकी थिइन्, जसले उनलाई संसदीय मतदानमा मजबुत बनायो। टाकाइचीलाई आज साँझ नै नयाँ प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ ग्रहण गर्ने कार्यक्रम छ।

टाकाइचीको राजनीतिक यात्रा प्रेरणादायी छ। उनी पूर्वप्रधानमन्त्री शिन्जो आबेकी शिष्या हुन् र आर्थिक सुरक्षा मन्त्री तथा आन्तरिक मामिला मन्त्री जस्ता पदहरू सम्हालेर आउँछिन्। उनी ब्रिटेनकी पूर्वप्रधानमन्त्री मार्गरेट थ्याचरबाट प्रेरित छन्, जसलाई 'आयरन लेडी' भनिन्थ्यो। टाकाइचीले आफूलाई 'जापानको आयरन लेडी' बनाउने लक्ष्य राखेकी छन् र सामाजिक मुद्दाहरूमा कट्टर रूढिवादी दृष्टिकोण राख्छिन्—जस्तै समलिङ्गी विवाहको विरोध र महिलाहरूको उत्तराधिकारमा पुरुष वंशलाई प्राथमिकता। एपी न्यूजका अनुसार, उनी चीनविरोधी कडा नीतिका पक्षधर पनि छन्, जसले छिमेकी देशहरूसँग सम्बन्धलाई प्रभावित पार्न सक्छ।

यसअघि शिगेरु इशिबा जापानका प्रधानमन्त्री थिए, जो गत अक्टोबरमा पदमा आएका थिए। तर, उनको दल एलडीपीको सत्तारूढ गठबन्धनले संसद्का दुवै सदनमा बहुमत गुमाएपछि उनी पदच्युत भए। सीएनएनका अनुसार, यो हारले पार्टीभित्रको आन्तरिक कलह र भ्रष्टाचारका काण्डहरू उजागर भएको थियो, जसले जनताको असन्तुष्टि बढायो। अब टाकाइचीले पार्टी एकताबद्ध गर्ने, अमेरिकासँगको सम्बन्ध सुधार्ने (ट्रम्प प्रशासनसँगको ट्यारिफ सम्झौता कायम राख्ने) र बुढ्यौली जनसङ्ख्या तथा आप्रवासन जस्ता चुनौतीहरू सामना गर्ने जिम्मेवारी पाएकी छन्।

नेपालसँग समानता : युवा आन्दोलन र पहिलो महिला नेतृत्वको साझा कथा

यो घटनाले नेपालको हालको राजनीतिक परिवर्तनसँग रोचक समानता बोकेको छ। नेपालमा पनि गत सेप्टेम्बरमा जेन जेड (Gen Z) युवाहरूको भ्रष्टाचारविरोधी आन्दोलनले तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको सरकार ढालिदियो। सो आन्दोलनमा सामाजिक सञ्जालमै प्रतिबन्ध लगाइएपछि हिंसात्मक प्रदर्शन भयो, जसमा ३० भन्दा बढीको ज्यान गयो र १,००० भन्दा बढी घाइते भए।

बीबीसी र द गार्जियनका अनुसार, युवा प्रदर्शनकारीहरूले डिस्कर्ड एपमा अनलाइन मतदान गरी पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुषिला कार्कीलाई अन्तरिम प्रधानमन्त्रीका लागि छनोट गरे, जसले उनीहरूलाई पहिलो महिला प्रधानमन्त्री बनाइन्। ७३ वर्षीया कार्की, जसलाई भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा छविका लागि चिनिन्छन्, ले सेप्टेम्बर १२ मा शपथ लिएकी थिइन्। 

दुवै देशमा युवा असन्तुष्टि र भ्रष्टाचारविरुद्धको आवाजले पुरुषप्रधान नेतृत्वलाई चुनौती दिँदै पहिलो महिला प्रधानमन्त्रीको बाटो खोलेको छ। जापानमा टाकाइचीको 'आयरन लेडी' शैलीले आर्थिक सुधार र राष्ट्रिय हितलाई जोड दिन्छ भने नेपालमा कार्कीको न्यायपूर्ण छविले युवा पुस्ताको विश्वास जितेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार, यी घटनाहरूले एसियाली राजनीतिमा महिलाहरूको बढ्दो भूमिका र जनआन्दोलनको शक्तिलाई प्रतिबिम्बित गर्छन्।