ग्लोबल जोखिमबीच भारत सतर्क: सुन विदेशबाट झिक्ने अभियान तीव्र

काठमाण्डौ । भारतले आफ्नो सुन भण्डार विदेशबाट तीव्र रूपमा स्वदेश फर्काउन थालेको छ। भारतीय रिजर्भ बैंक (आरबीआई) को अक्टोबर २०२५ देखि मार्च २०२६ सम्मको प्रतिवेदनअनुसार, कुल ८८०.५२ टन सुनमध्ये करिब ७७ प्रतिशत(झण्डै ६८० टन) अहिले भारतमै राखिएको छ।

अझै करिब १९७.६७ टन सुन भने बेलायतको बैंक अफ इङ्ग्ल्याण्ड र बैंक फर इन्टरनेशनल सेटलमेन्ट्स (BIS) मा सुरक्षित छ। पछिल्लो ६ महिनामा मात्रै भारतले १०४.२३ टन सुन विदेशबाट फिर्ता ल्याएको तथ्यांकले देखाउँछ।

किन बढ्यो सुन फिर्ता ल्याउने प्रवृत्ति ?

अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार, रूस–युक्रेन युद्ध र अफगानिस्तानको विदेशी सम्पत्ति ‘फ्रिज’ गरिएको घटनापछि विश्वभर वित्तीय जोखिम बढेको छ। यसले गर्दा केन्द्रीय बैंकहरूले सुनलाई केवल लगानी होइन, रणनीतिक सुरक्षा सम्पत्तिको रूपमा हेर्न थालेका छन्।

पहिले लन्डन र न्युयोर्कजस्ता वित्तीय केन्द्रहरूमा सुन राख्नु सुरक्षित र सहज मानिन्थ्यो। तर अहिलेको भूराजनीतिक अस्थिरताले यस्तो सोच परिवर्तन गरिरहेको छ।

सुन भण्डारणमा आएको परिवर्तन

आरबीआईको प्रतिवेदनअनुसार:

-भारतभित्रको सुन भण्डार ५७५.८ टन (सेप्टेम्बर २०२५) बाट बढेर ६८० टन पुगेको छ।

-६ महिनामा १०४ टनभन्दा बढी सुन विदेशबाट ल्याइएको छ।

-विदेशी संस्थामा रहेको सुन २९०.४ टनबाट घटेर १९७.७ टनमा झरेको छ।

विदेशी मुद्रा भण्डारमा सुनको बढ्दो हिस्सा

सुनको मूल्यमा तीव्र वृद्धि र विदेशी मुद्रा सम्पत्तिमा आएको गिरावटका कारण कुल भण्डारमा सुनको हिस्सा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ।

सेप्टेम्बर २०२५ मा ९७.४ अर्ब डलर बराबर रहेको सुनको मूल्य मार्च २०२६ मा ११५.४ अर्ब डलर पुगेको छ।

कुल विदेशी मुद्रा भण्डारमा सुनको हिस्सा १३.९% बाट बढेर १६.७% पुगेको छ।

विश्वव्यापी ट्रेन्ड: ‘सुन घरमै राख्ने’ दौड

भारत मात्र होइन, विश्वका अन्य देशहरू पनि आफ्नो सुन स्वदेशमै राख्ने रणनीतितर्फ उन्मुख छन्।

फ्रान्सले २०२६ को सुरुवातमै १२९ टन सुन न्युयोर्कबाट पेरिस फर्काएको छ।

सर्बियाले ६ अर्ब डलर बराबरको सम्पूर्ण सुन भण्डार स्वदेश ल्याइसकेको छ।

जर्मनीले पनि विदेशमा रहेको आफ्नो ठूलो सुन भण्डार पुनरावलोकन गरिरहेको छ।

वर्ल्ड गोल्ड काउन्सिलका अनुसार २०२५ सम्म ५९% केन्द्रीय बैंकहरूले आफ्नो सुन आफ्नै देशमा राख्न रुचाएका छन्, जुन २०२० मा ५०% मात्र थियो।

भारतको यो कदम केवल भण्डारण परिवर्तन होइन, बदलिँदो विश्व राजनीतिक र आर्थिक जोखिमप्रति सावधानीपूर्ण रणनीति हो। सुन अब केवल धातु होइन-राष्ट्रको आर्थिक सुरक्षाको ‘बीमा’ बनेको छ।

विश्वभर बढ्दो अनिश्चितताबीच ‘सुन घर फर्काउने’ यो ट्रेन्ड अझ तीव्र हुने संकेत देखिएको छ।