ईरान–अमेरिका युद्धका कारण चीनदेखि जापानसम्म हाहाकार ! तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल १५० डलरसम्म पुग्नसक्ने अनुमान

काठमाण्डौ । अमेरिका–इरानबीच जारी तनावका कारण होर्मुज स्ट्रेटबाट जहाजको आवतजावत लगभग बन्द भएको छ । यो जलमार्ग भएर लगभग विश्वभर करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्ति हुन्छ। यस कारण एशिया लगायत विश्वभर तेल र ग्यासको आपूर्ति संकट सिर्जना भएको छ। कच्चा तेलको मूल्यमा शनिवारदेखि हालसम्म २० प्रतिशतको वृद्धि देखिएको छ भने ग्यासको मूल्य पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ।

इराकले आफ्नो दैनिक तेल उत्पादन १५ लाख ब्यारेलले घटाएको छ भने कतारले एलएनजी उत्पादन स्थगित गरेको छ। साउदी अरबको एक ठूलो रिफाइनरी पनि उत्पादन रोकिएको छ। यसै बीच, ईरानले उक्त रिफाइनरीमा दुईपटक आक्रमण गरेको छ।

आज कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ८४ डलर भन्दा माथि पुगेको छ र तीन प्रतिशतभन्दा बढीको वृद्धि देखिएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि ईरानमा संघर्ष चाँडो रोकिएन भने कच्चा तेलको मूल्य १५० डलर प्रति ब्यारेलसम्म पुग्न सक्छ। यसले तेल आयातमा निर्भर भारत, चीन र जापानजस्ता देशहरूमा ठूलो आर्थिक प्रभाव पार्ने अनुमान गरिएको छ । तेल महँगो हुँदा यी देशहरूको अर्थतन्त्रमा समस्या उत्पन्न हुनसक्छ र मुद्रास्फीति नियन्त्रण बाहिर जान सक्ने खतरा बढ्छ।

जापानका तेल रिफाइनरी कम्पनीहरूले सरकारको नेशनल रिजर्भबाट तेल जारी गर्न अनुरोध गरेका छन्। पश्चिम एसियामा जारी संकटले तेल आपूर्ति कडा बनाएको छ। चीन सरकारले आफ्ना ठूला रिफाइनरी कम्पनीहरूलाई पेट्रोल र डिजेल निर्यात रोक्न निर्देशन दिएको छ। ईरानबाट निर्यात हुने ९० प्रतिशत तेल चीनले खरिद गर्ने गर्दछ।

दक्षिण कोरियाले उसका कम्तीमा सात जहाज होर्मुज स्ट्रेट पार गर्न असफल भएको जनाएको छ। यो मार्गबाट जाने ८० प्रतिशत तेल एसियाली देशहरूमा जान्छ। साउदी अरब, इराक, यूएई र ईरानसमेत धेरै देश यस मार्ग प्रयोग गर्छन्। यद्यपि ईरानको रिभोल्युशनरी गार्ड्सले होर्मुज स्ट्रेटमा केवल अमेरिका, इजरायल र यूरोपका जहाजका लागि मार्ग बन्द गरिएको बताएको छ।

विश्वमा एलएनजीको दोस्रो ठूलो उत्पादक देश कतारले ग्यास उत्पादन रोकिदिएको छ। हालै कतारको एउटा प्लान्टमा आक्रमण भएको थियो। भारत र चीन कतारको प्रमुख ग्राहक हुन्।

भारतले वार्षिक रूपमा २.७ करोड टन एलएनजी आयात गर्दछ, जसको ४० प्रतिशत मात्र कतारबाट आउँछ। होर्मुज स्ट्रेट बन्द हुँदा भारतको सबैभन्दा ठूलो एलएनजी आयातक कम्पनी पेट्रोनेट एलएनजी आफ्नो जहाज कतर पठाउन असफल भएको छ। भारतको कुल कच्चा तेल आयातको लगभग ५० प्रतिशत र एलएनजी आपूर्तिको ५४ प्रतिशत यही मार्गबाट आउने भएकाले यसको अत्यधिक महत्व छ।

वर्तमानमा भारतसँग १८ दिनको क्रूड, २१ दिनको पेट्रोल–डिजेल र १२ दिनको ग्यासको स्टक मात्र उपलब्ध छ। यदि संघर्ष लामो समयसम्म जारी रह्यो भने भारतको चुनौती बढ्ने निश्चित छ।